Doos met glazen ogen blijkt duizenden euro’s waard in Tussen Kunst en Kitsch

Bij een apotheek in Venlo kocht ze voor vijftig gulden vijftig glazen ogen. Eén ervan maakte de gepensioneerde docent tot een broche, die ze tijdens examens droeg om haar leerlingen extra goed in de gaten te houden. In Tussen Kunst en Kitsch ontdekt ze waar de ogen vandaan komen én wat haar bijzondere verzameling tegenwoordig waard is.

Deze aflevering van Tussen Kunst en Kitsch vanuit Het Noordbrabants Museum en Design Museum Den Bosch zie je zondag 20 september 2026 om 21.15 uur op NPO 1.

Een echte eyecatcher

Rond 1990 kocht de eigenaresse drie incomplete dozen met glazen ogen van een apotheek die ermee ophield. Ze betaalde er vijftig gulden voor en stelde uit de drie dozen één complete verzameling samen.

De inmiddels gepensioneerde docent kunstgeschiedenis en tekenen vond de ogen iets dadaïstisch en absurdistisch hebben. Wat ze ermee wilde doen, wist ze nog niet. ‘Dat zie ik wel, dacht ik.’

Uiteindelijk maakte ze van één oog een broche, die ze soms draagt. Ook deed ze hem weleens op wanneer ze surveilleerde tijdens examens. ‘Dan deed ik dit speciaal op voor de leerlingen, zo van: ik houd jullie in de gaten.’

Glazen kunstogen uit Duitsland

Voor Tussen Kunst en Kitsch-expert Kitty Laméris zijn de kunstogen niet onbekend. Ze heeft zelf ook zo’n doosje in haar winkel, maar kan het niet over haar hart verkrijgen om het te verkopen. ‘Het is zo bijzonder. En ja, het heeft ook een beetje iets engs.’

De ogen zijn gemaakt in Lauscha, een beroemd glascentrum in de Duitse deelstaat Thüringen. Volgens Laméris werd daar ook de eerste glazen kerstbal gemaakt. De kunstogen werden ‘voor de lamp geblazen’. Met deze techniek konden de glasblazers heel subtiel verschillende kleuren aanbrengen.

‘Als je goed naar die ogen kijkt, zie je dat geen een oog hetzelfde is.’ Zo kon voor iedere patiënt een kunst-oog worden uitgezocht dat aansloot bij de eigen oogkleur.

Dit soort glazen ogen werd vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw gemaakt. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden ze vaak gebruikt in veldhospitalen, vooral door de Duitsers. Ook na de oorlog bleven ze in ziekenhuizen in gebruik.

Wat zijn de glazen ogen waard?

Volgens Laméris zijn de glazen ogen tegenwoordig ongeveer vijftig euro per stuk waard. De vijftig exemplaren komen daarmee samen uit op 2.500 euro. Omdat ook de doos zelf mooi is uitgevoerd, heeft de complete verzameling nog wat extra waarde. Laméris schat het geheel daarom op 3.000 euro.

‘Mooi’, reageert de eigenaresse. Presentator Frits Sissing kan de toepasselijke afsluiter niet laten: ‘Goed dat uw oog hierop gevallen is.’